,,Bez świadomie kontrolowanych rozmyślań ludzie są w stanie intuicyjnie wyczuwać sens zdarzeń istotnych z punktu widzenia relacji z otoczeniem i własnego dobrostanu” Le Doux

Emocja pojawia się gdy sytuacja, w której się znajdujemy jest dla nas istotna, ważna np. czeka nas wystąpienie publiczne w miejscu pracy w formie prezentacji, od której zależy nasza dalsza kariera zawodowa. Już na samą myśl o tym ważnym z naszego punktu widzenia wydarzeniu odczuwamy szybsze bicie serca, drżenie rąk, napięcie mięśni w okolicy barków, antycypujemy ,,zagrożenie” związane z tą sytuacją w formie np. oceny przez innych naszej pracy czy naszej osoby. Emocją, którą odczuwamy w tym przykładzie jest STRACH, w psychologii można to zinterpretować jako,, lęk przed oceną “. Inny przykładem będzie bardzo przyjemny stan, który odczuwamy jako coś pozytywnego, jako RADOŚĆ i  pojawia się on w sytuacjach, które z naszego punktu widzenia są dla nas korzystne np. pochwała szefa za dobrze wykonaną pracę, która może wiązać się z podwyżką. Emocje pojawiają się w sytuacjach które są dla nas ważne, potrafimy skojarzyć je z odczuciami płynącymi z ciała i odpowiednio zwerbalizować, nazwać.

 

WAŻNA DLA NAS SYTUACJA——>POJAWIENIE SIĘ ODCZUĆ W CIELE——->IDENTYFIKACJA EMOCJI

 

  • emocje są adaptacyjne z punktu widzenia naszego przetrwania dlatego też mogą pojawiać się również automatycznie w sytuacjach zagrażających naszemu życiu i zdrowiu np. wracamy wieczorem do domu przez park i zauważamy, że coś porusza się w krzakach. Emocja strachu pojawia się w tej sytuacji bardzo szybko, pojawia się szybsze bicie serca, oddech przyspiesza i mięśnie ciała napinają się jakbyśmy szykowali się do walki lub ucieczki, jednak gdy podejdziemy bliżej i dostrzeżemy, że na gałęziach krzaka zaczepił się worek foliowy i to on porusza się na wietrze, zdajemy sobie sprawę z tego, że nie jest to napastnik czyhający na nasze życie, oddech  uspokaja się wtedy, spowalnia się bicie naszego serca, mięśnie rozluźniają się i możemy spokojnie iść dalej.
  • emocje pojawiają się już u małych dzieci, czyli są z nami od pierwszych dni naszego życia; jako zadowolenie gdy mama tuli nas w ramionach i karmi lub jako frustracja gdy brak reakcji z otoczenia na nasz płacz.

 

Emocje związane są z zyskiem lub stratą dla nas. Dobrze gdy umiemy je rozpoznawać, identyfikować, przewidywać oraz co bardzo ważne regulować. Regulacja emocji jest dla nas adaptacyjną  umiejętnością funkcjonowania w społeczeństwie, w kulturze w której żyjemy. Proces zewnętrzny i wewnętrzny odpowiedzialny za monitorowanie, ocenę, modyfikację regulacji emocjonalnej, który prowadzi nas do obranego celu.

Proces regulacji emocji, który jest tak dla nas ważny w codziennym funkcjonowaniu, w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami życiowymi jest bardzo złożony, może on wpływać na procesy poznawcze, czyli to w jaki sposób odbieramy informacje pochodzące ze środowiska i jak je interpretujemy , co było widoczne w przykładach, które  podałam wcześniej, a po drugie jak zachowamy się w związku z takim a nie innym odbiorem informacji.

Regulacja emocji jest procesem w którym stabilizujemy dany stan emocjonalny, modyfikujemy czyli zmieniamy, dopasowujemy do społecznie akceptowanych norm i oceniamy z punktu widzenia przydatności. W procesie emocjonalnym pod wpływem regulacji emocji zachodzą zmiany w zakresie intensywności, czyli osłabienia lub wzrostu oraz trwałości czyli czy dana emocja będzie trwała dłużej czy szybko się wyciszy oraz czasu pojawienia się emocji. Regulacja emocji to zachowania dostępne obserwacji (zmiany w mimice twarzy, w postawie) oraz intra psychiczne mechanizmy, które mogą nie być zauważalne.

Wsłuchując się w przeżywane przez nas emocje, możemy zauważyć, że jest to pewien proces,  proces emocjonalny trwający w czasie, czyli po pierwsze to rozpoznanie bodźca jako ważnego dla nas, następnie pobudzenie fizjologiczne w ciele aż do wyrażenia danej emocji w postaci zachowania emocjonalnego.

 

WAŻNA DLA NAS SYTUACJA  ——– > POBUDZENIE ———- > ZACHOWANIE EMOCJONALNE

Inaczej:

znalezienie się nas w danej sytuacji, następnie wybór pewnych aspektów sytuacji ważnych dla nas, nadanie im osobistych znaczeń oraz wytworzenie się pewnej skłonności do reakcji emocjonalnej.

Można wyróżnić następujące strategie  najbardziej optymalne dla nas, dzięki którym spróbujemy poradzić sobie z procesem regulacji emocji:

–  pierwsza to wybór sytuacji, czyli kierowanie się do, w kierunku trudnego dla nas zadania lub unikanie bodźca, który potencjalnie mógłby wzbudzić emocje, np. podana wcześniej przeze mnie sytuacja wystąpienia publicznego: można przeprowadzić daną prezentację wiedząc, że się boimy tego wystąpienia ale włożyliśmy dużo wysiłku w naszą pracę i jesteśmy pewni, że jest ona naprawdę dobra lub unikanie, powiedzieć szefowi, że jednak nie damy rady i aby wybrał na nasze miejsce kogoś innego, co doprowadzi do tego, że unikniemy trudnej dla nas sytuacji. Jedno i drugie wiąże się dla nas z odpowiednimi konsekwencjami ale zawsze mamy wybór (chyba, że odczuwamy właśnie pozytywną emocję, np.radość to jak najbardziej możemy się kierować do)

– drugie to modyfikacja sytuacji, np: poproszenie przyjaznej dla nas osoby z pracy aby nam pomogła w zadaniu lub była z nami podczas wystąpienia, ewentualnie zmiena miejsce prezentacji na bardziej dla nas sprzyjające, mniejsze, kameralne z mniejszą ilością osób, gdzie nie będziemy czuli się już tak wystawieni na ocenę innych i osłabi się odczuwany przez nas lęk;

– następnie przerzucanie uwagi tzn. całkowite odwrócenie uwagi lub skupienie jej na nieemocjonalnych aspektach czyli skupienie się np. na zadaniu, które mamy wykonać a nie na odczuciach płynących z ciała, czyli czy wszystko przygotowałem, czy o niczym nie zapomniałem, czy może jeszcze coś powtórzyć itp.

-ewentualnie kierowanie uwagi na to co wywołuje emocje czyli dlaczego tak się boję tego wystąpienia publicznego?, czy byłem już w podobnej sytuacji i np zostałem wyśmiany ? lub też skupienie uwagi na emocjach i ich konsekwencjach;

– korzystne w tego typu sytuacjach jest też stosowanie różnych technik relaksacyjnych np. trening autogenny Shultza, który stabilizuje samopoczucie, zapobiega skutkom stresu, zmniejsza aktywność psychofizjologiczną, czyli nadmierne pobudzenie w ciele.

Modulacja reakcji emocjonalnej to np. tłumienie polegające na osłabieniu intensywności danej emocji, czy na hamowaniu zachowania wyrażającego emocję jest strategią, która powinna być elastycznie dopasowana do sytuacji. Jednakże tłumienie ma dosyć dużo negatywnych konsekwencji emocjonalnych, społecznych jak również poznawczych. Znacznie lepszą strategią postępowania przy już zainicjowanej reakcji emocjonalnej jest ocena wtórna czyli zmiana naszego myślenia  o danej sytuacji np. czy to co aktualnie się dzieje na pewno jest dla mnie zagrażające jak ten przykład podany przeze mnie wcześniej gdzie idąc przez ciemny park widzimy coś w krzakach ale dopiero po przeanalizowaniu sytuacji zdajemy sobie sprawę z tego, że nie jest to dla nas  zagrażające.

Dla regulacji emocji ważne znaczenie ma system poznawczy, czyli to co postrzegamy, jak to interpretujemy i czy w ogóle jest to dla nas istotna informacja oraz relacja między nim a systemem emocjonalnym. Sama emocja nie zawiera poznania i jakościowo różni się od myślenia oraz od procesów decyzyjnych. Bardzo ważne znaczenie dla naszego  rozwoju ma wzajemny wpływ systemu emocjonalnego i poznawczego. Dzięki wzajemnej komunikacja systemu emocjonalnego i poznawczego lepiej możemy uświadomić sobie nasze pragnienia, uczucia oraz możliwość interpretacji aktualnie doświadczanej emocji. W ten sposób nabywamy wiedzę o własnych emocjach oraz wykorzystujemy ją do monitorowania procesu emocjonalnego. Monitorowanie to służy do modyfikacji emocji na wejściu, czyli zauważonej przez nas sytuacji i określonej jako ważnej dla nas  i np. osłabienie jej intensywności, maskowanie, ukrywanie.

Jeżeli jako dzieci byliśmy wychowywani przez rodziców czułych i opiekuńczych to prawdopodobnie pokazali nam czym jest emocja. Nauczyli rozróżniać i identyfikować odczucia pochodzące z ciała z sytuacją, która wystąpiła i to wszystko odpowiednio nazwać. Np. ,,dostałeś wymarzoną zabawkę od dziadka, czujesz radość; lub kolega w przedszkolu stale się z ciebie wyśmiewa a ty rano przed pójściem do przedszkola odczuwasz ból brzuszka….czy czujesz złość do niego czy smutek… ?”

Regulację emocji może już doświadczyć małe dziecko w kontekście jego relacji z inną osobą, często z matką, która w wystarczająco responsywny sposób odpowiada na potrzeby i pragnienia dziecka,. Regulacja emocji u dziecka zależy od fazy rozwojowej, w której dziecko aktualnie się znajduje. Maleństwo można przytulić, nakarmić gdy płacze, starsze dziecko powie nam już co czuje i możemy w odpowiedni sposób zareagować na jego ból np.odpowiadając na jego słowa regulować jego emocjonalne przeżycia . Każde dziecko w relacji wnosi swoją konstytucjonalną emocjonalność, czyli taką która jest odpowiedzią na jego cechy temperamentu, ale bez obaw wsłuchując się w potrzeby i pragnienia dziecka będziemy potrafili odpowiedzieć na nie. Zsynchronizować się z dzieckiem, dać mu ciepło i serdeczność, nauczyć mówić o emocjach, pokazywać jak samemu radzimy sobie w sytuacjach stresujących (dzieci są wspaniałymi obserwatorami, będą nas naśladować).

Poza nazywaniem emocji, rozpoznawaniem ich, doświadczaniem  bardzo ważną rzeczą w życiu człowieka jest ich regulacja. To nie jest łatwy proces i mam nadzieję, że chociaż troszeczkę przybliżyłam go Państwu aby być przygotowanym na odpowiednie, akceptowane wyrażanie swojego zachowania poprzedzonego daną sytuacją życiową; aby umieć choć na chwilę zatrzymać się, pomyśleć jak bardzo ważna jest dla mnie dana sytuacja i czy potrafię opanować emocjonalne pobudzenie zanim wybuchnę i może skrzywdzę bliskich wyzwiskami. Jest to bardzo trudny proces, ale jak każdy wymaga cierpliwości, pracy i chęci.

Literatura:

P .Ekman, R.J. Davidson ,,Natura Emocji”

  1. Kallos-Lilly, J. Fitzgerald ,,Porozmawiajmy o Emocjach”
  2. Górska , E. Soroko ,,Poznawcze aspekty regulacji emocji”
  3. Jenkins ,,Zrozumieć emocje”

Tags: emocje, regulacja emocji, interpretacja doświadczenia, proces, modyfikacja emocji