„Zaburzenie z napadami objadania się – czym jest i jak sobie pomóc?” – Ewelina Lament

Zaburzenie z napadami objadania się (ang. Binge Eating Disorder, BED) to jedno z najczęstszych zaburzeń odżywiania — a jednocześnie często nierozpoznawane, bo mylone z „przejedzeniem” lub problemami z silną wolą. Szacuję się, że może dotyczyć 2-6,6% populacji ogólnej, przy czym stosunek występowania BED u kobiet i mężczyzn wynosi 2:1.  

Czym jest BED? 

BED charakteryzuje się nawracającą utratą kontroli nad ilością i sposobem jedzenia oraz ponoszeniem kosztów psychicznych wynikających z przejadania się. Epizodom niepohamowanego jedzenia według klasyfikacji DSM -5 towarzyszy (co najmniej 3 z poniższych objawów): 

– jedzenie szybsze niż zwykle, 

– jedzenie aż do nieprzyjemnego uczucia pełności, 

– jedzenie dużych ilości pożywienia, pomimo nieodczuwania fizycznego głodu, – jedzenie w samotności wynikające z poczucia wstydu/zakłopotania, 

– odczuwanie wstrętu do siebie, przygnębienia, poczucia winy po przejedzeniu.  

Różnica między BED a bulimią jest taka, że przy BED nie występują regularne zachowania kompensacyjne (takie jak wymioty, nadmierne ćwiczenia, głodówki, stosowanie środków przeczyszczającyh).  

Kryteria diagnostyczne (według DSM-5) wskazują, że epizody muszą występować co najmniej raz w tygodniu przez trzy miesiące i towarzyszy im psychiczny niepokój związany z objadaniem.  

Skąd biorą się napady objadania? 

Przyczyny są złożone i nie w pełni poznane, jednak pewne jest, że tak jak w przypadku innych zaburzeń odżywiania, na rozwój BED wpływa wiele czynników i trudno stwierdzić, który z nich miał kluczowe znaczenie. Możemy podzielić je na: 

1. Biologiczne – obciążanie genetyczne, nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodka głodu i sytości, zaburzenia w neuroprzekaźnictwie, 

2. Psychologiczne – zdolność regulacji emocji, perfekcjonizm, impulsywność, niska

samoocena, 

3. Społeczno-kulturowe – presja wyglądu, krytyka ciała w rodzinie, porównywanie się do innych czy komentarze typu „musisz schudnąć” potrafią nasilić błędne koło: dieta – napad – poczucie winy – kolejna dieta. 

Błędne koło restrykcji i objadania się 

Jednym z najczęstszych mechanizmów podtrzymujących napadowe objadanie się jest schemat następujących po sobie etapów sztywnej kontroli jedzenia, a następnie jej odpuszczania.  

• Restrykcje – osoba postanawia „od jutra” jeść mniej, unika słodyczy czy całych grup produktów. Często dieta jest bardzo restrykcyjna, co prowadzi do fizycznego głodu i psychicznego napięcia. 

• Narastające napięcie – organizm domaga się energii, a jednocześnie zakazane produkty stają się coraz bardziej atrakcyjne. Pojawia się obsesyjne myślenie o jedzeniu. 

• Napad objadania się – w pewnym momencie dochodzi do utraty kontroli: zjedzone zostają duże ilości jedzenia, zwykle wysokoenergetycznego. 

• Wyrzuty sumienia – po napadzie pojawiają się poczucie winy, wstyd, obniżony nastrój. 

• Nowa decyzja o restrykcjach – by „naprawić błąd”, osoba wraca do jeszcze ostrzejszych ograniczeń. 

I cykl zaczyna się od nowa. Im silniejsze ograniczenia, tym większe ryzyko napadu. Wyjście z tego cyklu nie polega na jeszcze bardziej rygorystycznej diecie, ale na stopniowym uczeniu się elastyczności, zaufania do ciała i odbudowie zdrowej relacji z jedzeniem.  

Dlaczego warto szukać pomocy? 

Osoby z BED często latami żyją w przekonaniu, że „to moja wina” albo że „muszę po prostu się zmobilizować”. Tymczasem problem z kontrolą jedzenia nie bierze się z lenistwa czy braku silnej woli. Kompulsywne objadanie się pełni jakąś rolę – np. obniża napięcie albo zaspokaja zaniedbane potrzeby (zarówno te fizjologiczne jak i emocjonalne). Jest próbą poradzenia sobie z emocjami, stresem, pustką czy napięciem w jedyny dostępny sposób.  

Poprawa nie oznacza „już nigdy nie zjem więcej słodyczy”. Oznacza stopniowe odzyskiwanie

poczucia wpływu, naukę reagowania na emocje w zdrowszy sposób i budowanie relacji z jedzeniem opartej na uważności i akceptacji, a nie kontroli i karaniu siebie. Leczenie BED to proces, który wymaga czasu i cierpliwości. Najskuteczniejsze podejście to połączenie psychoterapii i wsparcia psychodietetycznego, a czasem także farmakoterapii. Celem jest zrozumienie siebie, odzyskanie równowagi i odbudowanie relacji z jedzeniem. To proces wymagający czasu, ale możliwy – a pierwszym krokiem jest odważne sięgnięcie po pomoc.  

Literatura: 

Fairburn, C. (2014). Jak pokonać objadanie się? Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu  Jagiellońskiego 

Brytek-Matera, A. (2020).Psychodietetyka. Warszawa: PZWL 

Czepczor, K., Brytek-Matera, A. (2017). Jedzenie pod wpływem emocji. Warszawa: Difin 

Buraczek, J. (2025). Zaburzenia odżywiania. Dlaczego i po co się pojawiają oraz jak możemy  pomóc. Warszawa Mamania